Itende ni kimwe mu biribwa bimaze igihe kirekire bikunzwe mu mico itandukanye ku isi. Akenshi ikoreshwa nk’isukari karemano cyangwa nk’ifunguro ritanga ingufu zihuse, kuko iba ikungahaye ku ntungamubiri zifasha umubiri gukora neza.
Iyi mbuto ifasha kongera imbaraga mu mubiri, kunoza igogora no gufasha uruhu n’umusatsi kugira ubuzima bwiza. Uretse uburyohe bwayo, itende ni ifunguro rikomeye rifasha umubiri mu buryo bwinshi.
Ushobora kuyirya uko iri, kuyivanga mu binyobwa nka jus cyangwa smoothies, cyangwa ukayikoresha mu mafunguro atandukanye n’ibiryo by’inyongera. Muri iyi nkuru, turarebera hamwe iby’ingenzi kuri yo: intungamubiri igira, amoko yayo n’igihe cyiza cyo kuyirya.
Itende ni iki?
Itende ni imbuto iva ku giti cyitwa Phoenix dactylifera, gikunda kumera cyane mu bice bishyushye no mu butayu bwo mu Burasirazuba bwo Hagati, Afurika y’Amajyaruguru ndetse n’ibice bya Aziya.
Iyi mbuto imaze imyaka ibihumbi ikoreshwa n’abantu kubera uburyohe bwayo karemano, ubushobozi bwo kumara igihe kinini itangirika ndetse n’intungamubiri nyinshi igira.
Akenshi iboneka yumishijwe, bigatuma iba yoroshye guhekenya kandi ifite uburyohe bwinshi. Ikoreshwa cyane nk’isimbura isukari mu mafunguro no mu biryo byongera imbaraga.
Mu byiza byayo harimo gufasha igogora, kongera ingufu no guteza imbere ubuzima bw’uruhu n’umusatsi.
Intungamubiri ziboneka mu tende
Itende ni imbuto ikungahaye ku ntungamubiri nyinshi. Mu bipimo bya garama 100, iba irimo:
Kalori zigera kuri 277,
Amasukari karemano (glucose na fructose),
Garama 75 z’amasukari y’ibiribwa (carbohydrates),
Garama 7 z’udusemburo dufasha igogora (fibres).
Nanone kandi ikungahaye ku myunyu ngugu n’indi miringoti ifitiye umubiri akamaro, harimo:
Potasiyumu ifasha kugenzura umuvuduko w’amaraso,
Magnesiyumu ifasha imikaya n’imitsi gukora neza,
Icyuma (fer) gifasha amaraso kugira ubuzima bwiza,
Vitamine B6 ifasha ubwonko n’imikorere y’umubiri,
Antioxydants zirinda uturemangingo kwangirika,
Calcium na phosphorus bifasha amagufwa gukomera.
Kubera izo ntungamubiri, itende ifatwa nk’ifunguro ritanga ingufu nyinshi kandi rifitiye umubiri akamaro.
Hari amoko menshi y’itende aboneka ku isi, kandi buri bwoko bugira uburyohe, imiterere n’intungamubiri bitandukanye.
Kumenya ayo moko bituma umuntu ahitamo ubwoko bumubereye, bitewe n’icyo ashaka—haba kongera imbaraga, kunoza ubuzima cyangwa kuyikoresha mu mafunguro atandukanye.
Itende: imbuto ikungahaye ku ntungamubiri ifasha umubiri gukora neza
Itende ni imbuto iva ku giti cyitwa Phoenix dactylifera, ikaba izwiho kugira uburyohe karemano n’intungamubiri nyinshi.
Ikoreshwa cyane nk’ifunguro ritanga ingufu vuba ndetse no gusimbura isukari mu mafunguro atandukanye.
Iyi mbuto ifasha kongera imbaraga mu mubiri, kunoza igogora, kurinda umutima no gufasha amaraso gukora neza.
Nanone kandi ifitiye akamaro uruhu n’umusatsi, kuko ituma biba bizima kandi bikaramba.
Nubwo ifite akamaro kanini, itende igomba kuribwa mu rugero, aho umuntu ashobora kurya hagati ya 3 na 5 ku munsi. Kuyirya nyinshi bishobora guteza ibibazo birimo kuzamuka kw’isukari mu maraso, cyane cyane ku bantu bafite Diabetes, ndetse no kubyibuha.
Muri rusange, itende ni imwe mu mbuto nziza zifasha umubiri, ariko igomba gukoreshwa neza kugira ngo itange umusaruro mwiza ku buzima.
rwandatribune.rw