Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Donald Trump, yasabye ibihugu byose bigize Urukiko Mpuzamahanga Mpanabyaha (ICC) kuva muri uru rukiko, avuga ko uru rwego rutagomba kugira ububasha bwo gukurikirana Abanyamerika cyangwa abaturage b’ibihugu bitari mu Masezerano ya Roma.
Trump yabivuze ku wa Kabiri tariki ya 22 Nzeri 2026, ubwo yari agejeje ijambo ku Nteko Rusange y’Umuryango w’Abibumbye i New York, aho yagarutse ku bibazo bitandukanye by’umutekano n’imikorere y’inzego mpuzamahanga.
Perezida wa Amerika yavuze ko ICC ari urwego adashyigikiye, asaba ibihugu birugize gufata icyemezo cyo kuruvamo.
Yagize ati: “Ndasaba ibihugu byose bigize ICC kuva muri uru rukiko ako kanya”.
Trump yavuze ko Amerika itazemera ko abasirikare bayo cyangwa abandi Banyamerika bakurikiranwa n’uru rukiko, ashimangira ko igihugu cye kitigeze kiba umunyamuryango wa ICC.
Kuva uutegetsi bwe bwatangiye, Trump yagiye anenga ICC, cyane cyane ku bijyanye n’ububasha bw’uru rukiko bwo gukora iperereza no gukurikirana abantu bo mu bihugu bitari mu Masezerano ya Roma.
Aya makimbirane yakajije umurego nyuma y’uko ICC itangaje impapuro zo guta muri yombi Minisitiri w’Intebe wa Israel, Benjamin Netanyahu, hamwe n’uwahoze ari Minisitiri w’Ingabo w’iki gihugu, Yoav Gallant, ku birego bifitanye isano n’intambara yo muri Gaza.
Amerika yakunze kwamagana iki cyemezo, ivuga ko ICC idafite ububasha bwo gukurikirana abayobozi bo mu bihugu bitayigize.
Trump kandi yashimangiye ko igihugu cye gifite ububasha bwo kwirebera uko gikurikirana ibyaha bikekwa ko byakozwe n’Abanyamerika, aho kubireka mu maboko y’urukiko mpuzamahanga.
Nubwo Trump yasabye ibihugu bigize ICC kuva muri uru rukiko, Leta Zunze Ubumwe za Amerika ubwayo ntiri mu bihugu byemeje Amasezerano ya Roma, ari yo shingiro ryashyizeho ICC.
ICC yashinzwe kugira ngo ikurikirane abantu bakekwaho ibyaha mpuzamahanga bikomeye birimo jenoside, ibyaha byibasiye inyokomuntu, ibyaha by’intambara n’icyaha cyo gutera indi gihugu.
Urukiko rufite icyicaro i The Hague mu Buholandi, kandi rukorera ku ihame ry’uko ububasha bw’ibihugu mu gukurikirana ibyaha ari bwo bw’ibanze, ICC ikagira uruhare mu bihe biteganywa n’Amasezerano ya Roma.
Ibihugu bitari muri ICC
Amerika si yo yonyine itari mu Masezerano ya Roma.
Mu bihugu bikomeye bitari abanyamuryango ba ICC harimo u Bushinwa, u Burusiya na Israel.
Ku rundi ruhande, ibihugu byinshi byo ku migabane itandukanye byemeje Amasezerano ya Roma kandi bikaba bigize ICC.
Ibi bituma amagambo ya Trump ashobora kongera impaka zisanzweho ku ruhare rw’inkiko mpuzamahanga mu gukurikirana ibyaha bikomeye, ndetse n’uburyo ibihugu bikomeye bigomba gukorana n’inzego mpuzamahanga z’ubutabera.
ICC ni urukiko mpuzamahanga rwigenga, kandi ibihugu bigize Amasezerano ya Roma byagiye bishimangira ko ubwigenge bw’uru rwego bugomba kubahirizwa.
Ku ruhande rw’abarushyigikiye, ICC ifatwa nk’urwego rushobora gufasha gukurikirana abantu bakekwaho ibyaha bikomeye igihe ubutabera bwo mu gihugu bwabo budashoboye cyangwa budashaka kubikora mu buryo buteganywa n’amategeko.
Abanenga uru rukiko bo bakunze kujya impaka ku bubasha bwarwo, imikorere yarwo n’uburyo ibyemezo byarwo bishobora kugira ingaruka ku bihugu bitari mu Masezerano ya Roma.
Icyifuzo cya Trump cyo kuva muri ICC ntabwo gihita gituma ibihugu bigize uru rukiko bivamo.
Amasezerano ya Roma ateganya inzira igihugu kigomba kunyuramo iyo gishaka kuyavamo. Bityo, buri gihugu kigomba gufata icyemezo hakurikijwe amategeko n’inzira zacyo bwite.
Amagambo ya Trump aje mu gihe hakomeje impaka ku ruhare rw’inkiko mpuzamahanga mu bibazo by’intambara n’ibyaha bikomeye, ndetse n’uko ububasha bw’izo nkiko bugomba kugera ku bihugu cyangwa abantu batari mu masezerano yazishyizeho.
Icyakora, kuba Perezida wa Amerika asaba ku mugaragaro ibihugu bigize ICC kuyivamo bishobora kongera igitutu cya politiki kuri uru rukiko no ku mibanire yarwo n’ibihugu bikomeye bitarushyigikiye.
Rwandatribune.rw