
FIZI, RDC — Ihuriro ry’imitwe yitwaje intwaro rizwi nka Wazalendo, rikorera cyane mu ntara ya Kivu y’Amajyepfo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), risa n’iryacitsemo ibice nyuma y’uko bamwe mu bayobozi baryo batangaje ko batandukanye n’ubuyobozi bwa General William Amuri Yakutumba.
Aba bayobozi bahoze bakorana na Yakutumba batangaje ishingwa ry’ihuriro rishya ryiswe Alliance of Congolese Patriots (A.P.C.), bavuga ko rigamije guhuza imitwe ya politiki n’iya gisirikare itishimiye imikorere y’ubuyobozi bwa VDP/Sud-Kivu.
Itangazo ry’iri tandukana ryashyizweho umukono ku wa 1 Nzeri 2026 i Sangya, nyuma y’inama yabereye i Uvira ku wa 23 Kanama 2026, yahuje bamwe mu bayobozi bavuga ko batishimiye imiyoborere y’ibikorwa bya gisirikare, imicungire y’umutungo ndetse n’imikorere y’umutekano mu bice bitandukanye.
Iri tandukana rishobora kugira ingaruka ku miterere y’umutekano muri Fizi, ahari ibirindiro by’ingenzi bya Yakutumba, ndetse no ku mikoranire hagati y’imitwe ya Wazalendo n’ingabo za Leta ya RDC.
A.P.C. yashinzwe n’abahoze bakorana na Yakutumba
Mu bayobozi bagaragazwa nk’abagize uruhare mu ishingwa rya A.P.C. harimo René Itongwa, Olivier Mtetezi Bolingo, uhagarariye FPDC-ML, Kako Banya, uhagarariye UNLC, Justin Mbavo Moya Nakalambi, uhagarariye FDCC/AP, ndetse na Byobe Malenga, washyize umukono ku itangazo ryatangaje iri tandukana.
Aba bayobozi bavuga ko batakiri ku murongo umwe n’ubuyobozi bwa VDP/Sud-Kivu bwari buyobowe na Yakutumba, ahubwo ko bahisemo gushinga ihuriro rishya rihuza imitwe itandukanye.
Ni iki cyateye iri tandukana?
Abashinze A.P.C. bagaragaje impamvu zitandukanye bavuga ko zatumye batandukana n’ubuyobozi bwa Yakutumba.
Imwe muri zo ni ukutumvikana ku miyoborere y’ibikorwa bya gisirikare. Bavuga ko hari ibibazo by’imikorere ku mirongo y’urugamba ndetse bakagaragaza ikibazo cy’agace ka Ngandja, bavuga ko katangiye gucungwa mu buryo bise “privatization”, aho ngo hari imitwe imwe yahawe umwanya wihariye.
Aba bayobozi bavuga ko ibyo byateje kutumvikana gukomeye hagati y’abayobozi b’imitwe itandukanye ya Wazalendo.
Impaka ku micungire y’umutungo n’ibikoresho bya gisirikare
Ikindi kibazo cyagaragajwe ni imicungire y’umutungo, amasasu n’imfashanyo bivugwa ko bigenerwa imitwe ya Wazalendo n’inzego za Leta.
Abatavuga rumwe na Yakutumba bashinja ubuyobozi bwa VDP/Sud-Kivu kuba bwaragize imicungire idasobanutse y’ibikoresho bya gisirikare, amasasu n’imfashanyo.
Banavuga ko ibiganiro hagati y’abahuzabikorwa b’imitwe itandukanye bitari bigihagije, bikaba byaragabanyije icyizere hagati y’abayobozi.
Amakimbirane ku misoro y’amabuye y’agaciro muri Fizi
Mu bindi bibazo byagaragajwe harimo imisoro ikusanywa ku bikorwa by’amabuye y’agaciro muri Teritwari ya Fizi.
Abashinze A.P.C. bavuga ko hari imisoro yakusanywaga mu bice bya Misisi, Nyange, Ngalula na Mukera, bakavuga ko ubuyobozi bwa Yakutumba bwashinjwaga kugira uruhare mu micungire y’ayo mafaranga.
Ibi ni ibirego byatanzwe n’abatavuga rumwe na Yakutumba kandi bikaba ari bimwe mu bibazo bavuga ko byongereye amakimbirane hagati y’imitwe ya Wazalendo.
Ibirego ku bariyeri n’amafaranga
Abashinze A.P.C. banagaragaje ibirego bijyanye na bariyeri zari mu bice bya Mitindo, Ndolo na Lubichako.
Bavuga ko abaturage basabwaga amafaranga kuri izo bariyeri, ariko ko hatari hasobanutse neza aho ayo mafaranga yageraga.
Bashinja kandi umutwe wa CNPCC wa Yakutumba kugira inyungu muri iyo mikorere.
Hari ibindi birego by’uko Yakutumba yaba yarakoresheje urubyiruko mu kongera amakimbirane hagati y’abaturage bo mu miryango ya Pfulero n’Abanyindu.
Ibi byose ni ibirego byatanzwe n’abashinze A.P.C. kandi kugeza ubu nta gisubizo cya Yakutumba kuri ibyo birego cyagaragajwe muri iyi raporo.
Wazalendo na Leta ya Kinshasa
Wazalendo ni ihuriro ry’imitwe yitwaje intwaro isanzwe ifatwa nk’umwe mu bafatanyabikorwa ba Leta ya RDC mu ntambara ihanganishije ingabo za Leta n’imitwe nka AFC/M23 na MRDP-Twirwaneho.
Iyo mikoranire ituma Wazalendo igira uruhare mu bikorwa bya gisirikare bifatanywamo n’inzego za Leta, cyane cyane muri Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo.
Ariko muri Kivu y’Amajyepfo, cyane cyane muri Fizi, Uvira na Mwenga, hari abaturage n’amatsinda atandukanye bagiye bashinja bamwe mu barwanyi ba Wazalendo ibikorwa by’ihohoterwa.
Ibirego by’Abanyamulenge
Raporo ivuga ko bamwe mu Banyamulenge bo muri Kivu y’Amajyepfo bavuga ko imitwe imwe ya Wazalendo yaba yaragize uruhare mu bikorwa bibibasira.
Muri ibyo birego harimo ibitero ku baturage, gusenya amazu n’imitungo, kunyaga amatungo ndetse no guhatira bamwe mu baturage kuva mu byabo kubera umutekano muke.
Hari kandi abavuga ko ibikorwa bimwe byagize isura y’amacakubiri ashingiye ku moko.
Icyakora, ibi ni ibirego byatanzwe n’abaturage n’ababahagarariye, kandi raporo ntigaragaza ko buri kirego cyose cyagenzuwe cyangwa cyemejwe n’izindi nzego zigenga.
A.P.C. ishobora guhindura imiterere y’umutekano muri Fizi
Ishingwa rya Alliance of Congolese Patriots (A.P.C.) rishobora kugira ingaruka ku miterere y’umutekano muri Kivu y’Amajyepfo, cyane cyane muri Fizi n’ahandi hari ibikorwa by’imitwe ya Wazalendo.
Ikibazo gikomeye ni ukumenya niba iri huriro rishya rizongera ubushobozi bwo guhangana n’imitwe bahanganye, cyangwa niba iri tandukana rizongera amakimbirane hagati y’imitwe yari isanzwe ikorana.
Iri tandukana rishobora kandi kugira ingaruka ku mikoranire ya Wazalendo n’ingabo za Leta, ku mutekano w’abaturage, ku ikusanywa ry’imisoro y’amabuye y’agaciro ndetse no ku mibanire y’abaturage bo mu miryango itandukanye.
Yakutumba ntarasubiza ku mugaragaro
Kugeza igihe iyi raporo yakorwaga, William Amuri Yakutumba n’abamwegereye ntibari batangaza ku mugaragaro igisubizo ku birego byashyizwe ahagaragara n’abashinze A.P.C.
Ibi bituma hakomeza kwibazwa niba iri huriro rishya rizashobora kwaguka, niba Yakutumba azakomeza kuyobora VDP/Sud-Kivu ndetse n’uko iri tandukana rizagira ingaruka ku mikoranire ya Wazalendo na Leta ya Perezida Félix Tshisekedi.
Ikindi kibazo gikomeye ni ukumenya niba amakimbirane mashya hagati y’imitwe ya Wazalendo ashobora kugira ingaruka ku mutekano w’abaturage, cyane cyane mu bice bya Fizi n’utundi duce twa Kivu y’Amajyepfo bikomeje kuberamo ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro.
Mwizerwa Ally
Rwandatribune.rw