Mu gihe intambara yo muri Sudan ikomeje guhitana ubuzima bw’abaturage benshi no guteza ikibazo gikomeye cy’ubutabazi, impaka ziragenda ziyongera ku ruhare rw’ibihugu bikomeye ku isi, cyane cyane Leta Zunze Ubumwe za Amerika.
Abasesenguzi batandukanye bibaza impamvu Washington isa n’icecetse cyangwa itagaragaza uruhare rugaragara mu guhagarika iyi ntambara, nyamara abaturage ba Sudan bakomeje guhura n’urupfu, ubuhunzi n’inzara.
Intambara yatangiye ite?
Muri Mata 2023 ni bwo imirwano yadutse hagati y’ingabo za Leta ya Sudan (SAF) ziyobowe na Gen. Abdel Fattah al-Burhan n’umutwe wa Rapid Support Forces (RSF) uyobowe na Mohamed Hamdan Dagalo, uzwi nka Hemedti.
Kuva icyo gihe, Sudan yinjiye mu bihe bikomeye by’umutekano muke.
Imijyi myinshi yarasenyutse, ibikorwa remezo birahungabana, naho abaturage benshi bahatirwa guhunga ingo zabo.
Nubwo imibare nyakuri y’abahitanywe n’iyi ntambara itaramenyekana neza, imiryango mpuzamahanga yemeza ko abantu benshi bamaze gupfa, mu gihe abandi miliyoni bamaze kuva mu byabo.
Impamvu ya mbere ivugwa ni uko Sudan itari ku mwanya wa mbere mu bibazo Amerika iha umwanya munini muri politiki yayo y’amahanga.
Mu myaka ishize, Washington yibanze cyane ku:
ntambara yo muri Ukraine;
Nubwo Sudan iri hafi y’Inyanja Itukura, ifite akamaro kanini mu bucuruzi mpuzamahanga no mu mutekano w’akarere, ntabwo ifatwa nk’ikibazo gihangayikishije Amerika ku rwego rumwe n’ibi bibazo byavuzwe haruguru.
Nyuma y’igihe kirekire yamaze mu ntambara zo muri Afghanistan na Iraq, Amerika yagiye irushaho kwitondera kwinjira mu ntambara zo ku butaka mu bindi bihugu.
Kuri Sudan, Washington yahisemo gukoresha uburyo butari ubwa gisirikare, burimo:
igitutu cya diplomasi;
Abanenga iyi nzira bavuga ko ibyo bikorwa bidahagije mu gihe abaturage bakomeje guhitanwa n’imirwano ndetse n’inzara ikomeje kwiyongera.
Ikindi gituma ikibazo cya Sudan kigorana ni uko kitakiri ikibazo cy’imbere mu gihugu gusa.
Ibihugu byo mu karere ndetse n’ibindi bikomeye ku isi bifite inyungu zitandukanye muri Sudan, cyane cyane kubera:
aho iherereye hafi y’Inyanja Itukura;
Ibi bituma igikorwa gikomeye cy’igihugu kimwe gishobora kugira ingaruka ku mibanire yacyo n’abandi bafatanyabikorwa, bigatuma habaho kwitonda gukomeye mu gufata ibyemezo.
Ese Amerika yaricecekeye burundu?
Nubwo hari abavuga ko Amerika yirengagije Sudan, Washington ivuga ko ikomeje kugira uruhare mu gushaka igisubizo.
Mu bikorwa Amerika ivuga ko yakomeje harimo:
gutanga inkunga y’ubutabazi;
Ariko ku baturage ba Sudan, ikibazo gikomeje kuba uko ibyo bikorwa bitagaragara nk’ibihagije kugira ngo intambara ihagarare cyangwa ubuzima bwabo burusheho kuba bwiza.
Afurika ihabwa agaciro kangana iki?
Iyi ntambara yongeye kuzamura impaka zimaze igihe zivugwa ku rwego mpuzamahanga: ese amakimbirane yo muri Afurika ahabwa umwanya uhagije nk’andi makimbirane yo ku isi?
Hari abasesenguzi bavuga ko iyo intambara ibera mu turere dufite inyungu zikomeye ku bihugu bikomeye, igisubizo mpuzamahanga gikunze kuba cyihuse kandi kigakomera.
Kuri bo, Sudan ni urugero rw’igihugu gifite ikibazo gikomeye cy’ubutabazi, ariko kitari ku isonga ry’ibyibandwaho n’itangazamakuru mpuzamahanga ndetse na dipolomasi y’ibihugu bikomeye.
Rwandatribune.rw
