UGANDA — Urupfu rw’Umwami wa Tooro, Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV, rwazamuye impaka ku uzamusimbura, nyuma y’uko havutse amakuru avuga ko yasize umuhungu we, ushobora kugira uruhare mu izungura ry’ubwami.
Umwami Oyo yapfuye ku wa 27 Kanama 2026, asiga ubwami yari amaze imyaka myinshi ayobora, nyuma yo kwimikwa akiri muto cyane.
Nyuma y’urupfu rwe, abayobozi b’Ubwami bwa Tooro n’abakuru bahagarariye imiryango igize ubwo bwami batangiye inzira yo gushaka uzamusimbura.
Muri iyo gahunda, Prince Edward Rukidi Kijanangoma, umwe mu bagize umuryango w’ibwami, yatangajwe nk’uwo abahagarariye ubwami n’abakuru b’imiryango bahisemo kugira ngo azabe Umwami mushya.
Inyandiko yo mu 2022 yazamuye impaka
Ibintu byaje gufata indi ntera ubwo nyina w’Umwami Oyo, Queen Mother Best Kemigisa, na mushiki we Princess Ruth Komuntale, batangazaga ko nyakwigendera yasize inyandiko y’umurage yakozwe mu mwaka wa 2022, bivugwa ko irimo amakuru y’umuhungu we w’ibinyabuzima.
Aba bombi bavuga ko muri iyo nyandiko Umwami Oyo yari yaragaragaje ko uwo mwana ari umuhungu we ndetse ko yagombaga kumusimbura ku ngoma.
Kubera ko uwo mwana atari azwi cyane n’abaturage, nyuma y’urupfu rw’Umwami Oyo bamwe batangiye kumwita “umuhungu w’ibanga” w’Umwami.
Niba uwo mwana azemezwa ku mugaragaro nk’umuhungu w’Umwami Oyo, kandi iyo nyandiko y’umurage ikemezwa ko ari ukuri ndetse ikemerwa n’amategeko n’imigenzo y’Ubwami bwa Tooro, bishobora gutuma icyemezo cyo gushyiraho Kijanangoma nk’umusimbura gisubirwamo.
Prince Edward Rukidi Kijanangoma ni umwe mu bagize umuryango w’ibwami bwa Tooro, kandi yari amaze kugaragara nk’umwe mu bahabwa amahirwe yo gukomeza kuyobora ubwami nyuma y’urupfu rwa Oyo.
Abamushyigikiye bavuga ko izungura ry’Umwami rigomba gukurikiza imigenzo n’amahame gakondo bya Tooro, aho abakuru b’imiryango n’abandi bafite uruhare mu miyoborere gakondo bagira ijambo mu kugena uzicara ku ngoma.
Ku rundi ruhande, abashyigikiye umuhungu bivugwa ko Umwami Oyo yasize bavuga ko ibyifuzo bya nyakwigendera bitagomba kwirengagizwa, cyane cyane mu gihe iyo nyandiko y’umurage yaba yemejwe ko yemewe n’amategeko ndetse n’imigenzo y’Ubwami.
Izi mpaka zibaye mu gihe imyiteguro y’imihango yo guherekeza Umwami Oyo iri gukomeza.
Imihango yo kumushyingura iteganyijwe ku wa 12 Nzeri 2026.
Mu muco wa Tooro, imihango ijyanye n’umwami n’izungura ry’ubwami bifitanye isano ikomeye.
Ibi bituma ikibazo cy’uzasimbura Oyo kirushaho kuba ingorabahizi mu gihe imihango yo kumushyingura yegereje.
Bivugwa ko inzego za Leta ya Uganda ndetse n’abahagarariye Ubwami bwa Tooro bari mu biganiro bigamije guhuza impande zitandukanye no gukumira ko aya makimbirane y’izungura avamo amacakubiri akomeye mu Banya-Tooro.
Kugeza ubu, ibiganiro biracyakomeje, bityo kuba Kijanangoma yaratangajwe nk’umusimbura w’Umwami Oyo ntibivuze ko impaka ku izungura ry’ubwami zarangiye.
Ikibazo gikomeye gisigaye ni ukumenya niba intebe y’ubwami bwa Tooro izajya kuri Prince Edward Rukidi Kijanangoma, cyangwa niba inyandiko y’umurage bivugwa ko Umwami Oyo yasize izatuma umuhungu we ahabwa uburenganzira bwo kumusimbura.
Igisubizo kuri iki kibazo gishobora kugira ingaruka ku buyobozi bw’ejo hazaza bw’Ubwami bwa Tooro, ndetse no ku buryo imigenzo y’izungura ry’abami izasobanurwa kandi igashyirwa mu bikorwa mu myaka iri imbere.
Rwandatribune.rw