Mbere y’uko u Burundi bwinjira mu gihe cy’amatora ya Perezida ateganyijwe muri Gicurasi 2027, Umuryango w’Abibumbye uravuga ko hakomeje kugaragara ibibazo by’uburenganzira bwa muntu, birimo ubwicanyi, abantu baburirwa irengero, ifatwa ridakurikije amategeko ndetse n’iyicarubozo.
Izi mpungenge zatangajwe n’intumwa yihariye ya Loni ku burenganzira bwa muntu mu Burundi, Fortuné Gaetan Zongo, ubwo yagezaga ku Nama y’Umuryango w’Abibumbye ishinzwe Uburenganzira bwa Muntu raporo ku miterere y’uburenganzira bwa muntu muri icyo gihugu.
Zongo yavuze ko nubwo hari ibirego bikomeje gutangwa ku ihohoterwa rikorerwa abaturage, abashinjwa kugira uruhare muri ibyo bikorwa badakurikiranwa ku buryo buhagije, ibintu avuga ko bituma ikibazo gikomeza gutera impungenge.
Raporo ye yifashishije imibare yatangajwe n’ishyirahamwe ry’Abarundi riharanira uburenganzira bwa muntu, ITEKA, igaragaza ko mu mwaka wa 2025 habaruwe abantu nibura 402 bishwe.
Mu mezi atandatu ya mbere ya 2026, abandi 182 na bo barishwe.
Ku birebana n’abantu baburiwe irengero, ITEKA ivuga ko 55 baburiwe irengero mu 2025, mu gihe abandi 25 baburiwe irengero mu gice cya mbere cya 2026.
Icyakora, iyi mibare yatanzwe na ITEKA ntabwo isobanura ko buri rupfu ruvugwa muri iyo mibare rwaba rwaratewe n’impamvu za politiki.
Mu makuru yakusanyijwe n’intumwa ya Loni, hari ibirego bishinja bamwe mu bakozi b’inzego z’iperereza, abapolisi ndetse n’urubyiruko rw’Imbonerakure rufitanye isano n’ishyaka CNDD-FDD riri ku butegetsi kugira uruhare muri bimwe mu bikorwa bivugwa.
Ibi ariko ni ibirego bisaba iperereza ryimbitse kugira ngo hamenyekane ukuri ku byabaye n’ababigizemo uruhare.
Zongo kandi yagaragaje impungenge z’uko uko amatora ya Perezida ya 2027 agenda yegereza ari na ko igitutu gishobora kwiyongera ku batavuga rumwe n’ubutegetsi, abanyamakuru ndetse n’abaharanira uburenganzira bwa muntu.
Yavuze ko umwanya wo gukora ibikorwa bya politiki no gutanga ibitekerezo mu bwisanzure ukomeje kugabanuka, mu gihe igihugu cyitegura ikindi cyiciro cy’amatora.
Ku bijyanye n’ihangana rya politiki, raporo yibukije ko CNDD-FDD yatsindiye imyanya 100 yose y’abadepite batowe mu matora yabaye mu 2025.
Intumwa ya Loni yanenze kandi zimwe mu ngingo zigize amategeko agenga amatora mu Burundi.
Muri zo harimo amafaranga y’ingwate angana na miliyoni 100 z’amafaranga y’u Burundi asabwa umukandida ushaka kwiyamamariza umwanya wa Perezida.
Zongo yavuze ko ibisabwa nk’ibi bishobora kugira ingaruka ku mubare w’abashobora kwitabira irushanwa ry’amatora, cyane cyane abadafite ubushobozi bwo kubona ayo mafaranga.
Mu gusoza, intumwa ya Loni yasabye ko ibirego byose by’ihohoterwa ry’uburenganzira bwa muntu bikorerwa iperereza kandi ababigizemo uruhare bagashyikirizwa ubutabera.
Yasabye kandi ko abaturage bahabwa umwanya uhagije wo kwitabira amatora no gutanga ibitekerezo byabo nta gutinya cyangwa guterwa ubwoba.
Rwandatribune.rw
