Perezida wa Iran, Masoud Pezeshkian, yasabye umuryango mpuzamahanga kurushaho kwita ku ngaruka intambara iri hagati ya Iran, Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Israel ishobora kugira ku bidukikije, avuga ko ibisekuru bizaza bishobora kuzishyura ikiguzi cy’iyi ntambara.
Pezeshkian yabigarutseho mu butumwa yashyize ku mbuga nkoranyambaga, aho yavuze ko iyangirika ry’ibidukikije rituruka ku ntambara rikwiye gufatwa nk’ikibazo gikomeye gihungabanya umutekano n’imibereho y’abantu.
Yasabye amahanga kurushaho kwita ku ngaruka z’intambara ku bidukikije, cyane cyane mu gihe imirwano ikomeje gukorera mu bice bikungahaye ku bikorwa by’inganda n’ingufu.
Muri iyi ntambara, Umuhanda wa Hormuz ukomeje kuba kimwe mu bice by’ingenzi biri mu bibazo hagati ya Iran n’abayirwanya.
Umuyobozi w’ingabo za Iran, Amir Hatami, yavuze ko uwo muhanda ukomeje kugenzurwa byuzuye n’ubuyobozi bwa Iran, anavuga ko uzakomeza gufungwa kugeza igihe “umwanzi” azubahiriza uburenganzira bw’Abanya-Iran.
Umuhora wa Hormuz ufite akamaro gakomeye ku isoko ry’ingufu ku isi, kuko unyuramo amato atwara peteroli n’ibindi bikomoka kuri peteroli.
Al Jazeera ivuga ko kuba ibitero biri gukomeza mu nyanja bishobora guteza ikibazo gikomeye ku bidukikije. Igitero ku bwato butwaye peteroli gishobora gutuma habaho inkongi y’umuriro, ubwato bukarohama cyangwa peteroli ikameneka mu mazi.
Ibyo bishobora kugira ingaruka ku bidukikije byo mu Kigobe no ku baturage batunzwe n’inyanja.
Mokhtar Haddad, umwanditsi mukuru w’ikinyamakuru Al-Vefagh cyo muri Iran, yavuze ko ingamba za gisirikare za Tehran zahindutse, aho kuva ku kwirwanaho gusa yatangiye kwibanda no ku bitero by’imbere ku mitwe y’amato n’ubwato bw’intambara.
Haddad yabwiye Al Jazeera ko iyi ntambara yahindutse “urugamba rwo gukomera ku cyemezo”, avuga ko Iran yashoboye kongera ikiguzi Amerika ihura na cyo mu gihe ikomeje guhangana na Tehran.
Yavuze kandi ko Iran idateganya kwemera ibyo Perezida Donald Trump ayisaba cyangwa kugira ibyo yemera mu biganiro mu gihe itabonye ibyo isaba.
Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Donald Trump, yavuze ko atazakoresha intwaro za kirimbuzi mu ntambara na Iran.
Trump kandi yavuze ko atabona ko kohereza ingabo z’Amerika ku butaka bwa Iran ari ngombwa.
Ibi bibaye mu gihe intambara ikomeje kugira ingaruka ku bihugu byo mu Burasirazuba bwo Hagati, ndetse n’ibihugu bitabogamiye ku ruhande rumwe muri iyi ntambara bikavuga ko byangizwa n’ingaruka zayo.
Muri Yemen, abarwanyi ba Houthi bagabye ibitero bya misile hafi y’Ingoro ya Perezida wa Yemen, Al-Maashiq Presidential Palace, i Aden.
Raporo yatangajwe na Al Jazeera ivuga ko nibura abantu batanu bishwe muri ibyo bitero, mu gihe guhangana hagati ya Houthi n’ihuriro riyobowe na Saudi Arabia bikomeje.
Umuryango w’Abibumbye n’imiryango itanga ubutabazi bamaze igihe bagaragaza ko Yemen iri mu bihugu bifite ikibazo gikomeye cy’inzara n’ubutabazi.
Umuryango Mpuzamahanga Ushinzwe Ibiribwa (WFP) watangaje ko ikibazo cy’ubutabazi muri Yemen gishobora kurushaho kuba kibi.
Samantha Chattaraj, umuyobozi wungirije wa WFP muri Yemen, yavuze ko ibintu bihagaze nabi cyane, kuko abaturage benshi bari basanzwe bashonje kandi bakeneye ibiribwa bitumizwa hanze cyangwa ubufasha bw’imiryango itabara.
Yavuze ko WFP yatakaje uburyo bwo kugera ku bantu barenga 800,000 bari basanzwe bafashwa, ibintu bishobora gutuma ikibazo cy’inzara gihinduka ikibazo cy’inzara ikabije.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Iraq, Fuad Hussein, yavuze ko igihugu cye kimaze guhomba miliyari 60 z’amadolari kubera intambara hagati ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Iran.
Hussein yavuze ko gukomeza kw’iyi ntambara byateje igihombo gikomeye ku bukungu bwa Iraq, ndetse bikagira n’ingaruka ku kibazo cy’ingufu ku rwego mpuzamahanga.
Yavuze kandi ko intambara ikomeje kongera impungenge z’izamuka ry’ibiciro n’ifaranga ku rwego mpuzamahanga.
Hagati aho, muri West Bank yigaruriwe na Israel, abimukira b’Abayahudi bagabye ibitero ku basaruzi b’imyelayo mu bice bitandukanye hafi y’umujyi wa Ramallah.
Heidi Levine, umufotozi w’imyaka 63 ukorera ikinyamakuru The Washington Post, yakomeretse nyuma yo guterwa n’abimukira mu mudugudu wa Abu Falah, hafi ya Ramallah.
Ikigo cy’itangazamakuru cya Palestine, Wafa, cyatangaje ko Umunyapalestina yarashwe ku itako n’amasasu nyayo, mu gihe abandi bantu babiri bakubiswe.
Al Jazeera yatangaje ko ibyo bitero byabaye mu gihe abimukira bakomeje kwibasira abasaruzi b’imyelayo mu bice bitandukanye byo hafi ya Ramallah.
Intambara iri hagati ya Iran, Amerika na Israel ikomeje kugira ingaruka zirenze imipaka y’ibihugu bihanganye, aho ibibazo by’umutekano, ubukungu, ingufu, ibidukikije n’ubutabazi bikomeje kwiyongera mu Burasirazuba bwo Hagati.
BARAKA Esther
Rwandatribune.rw
