Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje gushaka inzira yo guhagarika intambara mu burasirazuba bw’igihugu, kongera kugaragara kw’abanyapolitiki bafitanye isano n’uwahoze ari Perezida Joseph Kabila byongeye kuzamura impaka ku hazaza ha politiki ya Congo.
Ihuriro rishingiye ku murage wa Kabila, ririmo abanyapolitiki nka Moïse Nyarugabo, rije mu gihe ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi bukomeje guhangana n’ibibazo by’umutekano, cyane cyane ibikorwa bya AFC/M23 mu ntara za Kivu.
Abasesenguzi bavuga ko uru rugendo rushobora kuba ikimenyetso cy’uko imbaraga za politiki muri RDC ziri kongera kwiyubaka, mu gihe igihugu kiri mu rugamba rwo gushaka amahoro arambye.
Kabila: Umurage wa Politiki Ukomeje Kugarukwaho
Joseph Kabila yayoboye RDC kuva mu 2001 kugeza mu 2019, mbere yo gusimburwa na Félix Tshisekedi. Nubwo amaze igihe atagaragara cyane mu bikorwa bya politiki bya buri munsi, abantu bamwegereye bakomeje kugira uruhare mu biganiro byerekeye ejo hazaza h’igihugu.
Ku bashyigikiye uru ruhande, RDC ikeneye ibiganiro bigari birenze guhangana hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo. Bemeza ko hari abanyapolitiki n’ibice by’abaturage bumva ko bitigeze bihabwa umwanya uhagije mu miyoborere y’igihugu nyuma y’ihinduka ry’ubutegetsi.
Ariko abatavuga rumwe na Kabila bavuga ko kugaruka kw’iri huriro bishobora kuba uburyo bwo kongera kubaka imbaraga za politiki zo guhangana na Tshisekedi, cyane cyane mu gihe igihugu kiri mu bibazo bikomeye by’umutekano.
Tshisekedi n’Ikizamini Cy’Umutekano
Ku butegetsi bwa Félix Tshisekedi, ikibazo cy’intambara yo mu burasirazuba ni cyo cyabaye ikizamini gikomeye kurusha ibindi.
Nubwo Leta ye yashyize imbere gahunda yo kugarura ubusugire bw’igihugu no kurwanya imitwe yitwaje intwaro, AFC/M23 yakomeje kugira uruhare rukomeye ku butaka, ibintu byakomeje guteza impungenge abaturage ndetse n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga.
Abamunenga bavuga ko ibi byagaragaje intege nke mu bushobozi bwa Leta bwo kurinda abaturage no kugenzura uduce tumwe tw’igihugu.
Ku rundi ruhande, ubutegetsi bwa Kinshasa buvuga ko ikibazo cya M23 gifite aho gihurira n’umutekano w’akarere, bukomeza gushinja u Rwanda gufasha uwo mutwe. Kigali ibihakana, ikavuga ko ikibazo cy’uburasirazuba bwa RDC gikeneye igisubizo cya politiki n’umutekano w’abaturage bose, aho kuba amagambo yo gushinjanya gusa.
AFC/M23: Hagati y’Intambara n’Ibiganiro
AFC/M23 yakomeje kuba umukinnyi ukomeye mu bibazo bya RDC kubera imbaraga ifite ku rugamba no mu bice bimwe byo mu burasirazuba bw’igihugu.
Uyu mutwe uvuga ko uhagurukiye gukemura ibibazo birimo imiyoborere mibi, umutekano muke n’ibibazo by’amateka byugarije abaturage bamwe bo muri Kivu.
Ariko Leta ya Tshisekedi yo iwufata nk’umutwe witwaje intwaro ugomba kubanza guhagarika imirwano no kuva mu bice wafashe mbere y’uko habaho ibiganiro bya politiki.
Iri tandukaniro ni kimwe mu bibazo bikomeye biri gutinza ibiganiro by’amahoro, kuko impande zombi zidahuza ku cyagombye kubanza gukorwa: ibiganiro bya politiki cyangwa gusubiza inyuma ibikorwa bya gisirikare.
Ese Ihuriro rya Kabila Ryashobora Guhindura Ibintu?
Ku basesenguzi bamwe, ihuriro rishingiye kuri Kabila rishobora kugira uruhare mu gutuma habaho ibiganiro birimo impande nyinshi za politiki.
Rishobora gufasha mu:
guhuza abatavuga rumwe na Leta;
Ariko hari n’abavuga ko rishobora kuba uburyo bwo kongera kugarura amarushanwa ya politiki hagati y’abahoze ku butegetsi n’abariho ubu.
Icy’ingenzi kizagaragazwa n’ibikorwa byaryo: niba rizibanda ku gushaka amahoro no guhuza Abanye-Congo cyangwa niba rizaba urubuga rwo kongera kubaka imbaraga zo guhatanira ubutegetsi.
Amahoro ya RDC Asaba Igisubizo Kirenze Intambara
Abasesenguzi bavuga ko amahoro arambye muri RDC atazaturuka ku ntsinzi y’umutwe umwe gusa cyangwa ku mbaraga za gisirikare zonyine.
Bemeza ko hakenewe:
ibiganiro bya politiki birimo impande zose zifite uruhare mu kibazo;
Ku baturage bo muri Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Epfo, ikibazo cy’ibanze si impaka z’abanyapolitiki gusa, ahubwo ni umutekano, kugaruka mu byabo no kubona ubuyobozi bubarengera.
Kongera kugaragara kw’ihuriro rifitanye isano na Joseph Kabila, mu gihe Félix Tshisekedi akomeje guhangana n’ikibazo cya AFC/M23, byerekana ko RDC iri mu gihe cy’impinduka zikomeye za politiki n’umutekano.
Nubwo buri ruhande rufite uko rubona igisubizo cy’intambara, ikigaragara ni uko amahoro arambye azasaba ibiganiro birenze guhangana kwa gisirikare, gushyira imbere inyungu z’abaturage no kubaka ubufatanye bw’akarere.
Mu gihe ibiganiro by’amahoro bikomeje kugeragezwa ku rwego rw’akarere no mpuzamahanga, amaso menshi ari kureba niba Kabila, Tshisekedi n’abandi bakinnyi ba politiki bazahitamo inzira y’ubwumvikane cyangwa niba RDC izakomeza kwinjira mu kindi cyiciro cy’amarushanwa ya politiki ashobora gukomeza umwuka mubi mu gihugu.
kwegeranya sosiyete sivile;
gukemura ibibazo by’abaturage bo mu burasirazuba, birimo umutekano, ubutabera n’iterambere;
gutanga urubuga rw’ibitekerezo ku buryo intambara yarangizwa mu buryo bwa politiki.
kongera kubaka icyizere hagati ya RDC n’ibihugu byo mu karere kugira ngo ubufatanye bw’umutekano bushoboke.
Mwizerwa Ally
Rwandatribune.rw
