Ingabo za Sudani (SAF) zimaze kugira insinzi ikomeye muri leta ya North Kordofan, mu gihe umutwe witwaje intwaro wa Rapid Support Forces (RSF) ukomeje guhura n’abarwanyi n’abayobozi bawuvamo bakiyunga ku ngabo za Leta.
Muri icyo gihe, Umugaba Mukuru w’Ingabo za Sudani, General Abdel Fattah al-Burhan, yatangiye gufungura inzira ya politiki, ariko ashimangira ko ibikorwa bya gisirikare bizakomeza.
Ibi byose bishobora kuba bitangiye guhindura uburinganire bw’imbaraga hagati y’impande zihanganye, ndetse n’uburyo ibiganiro bya politiki bizakorwa mu gihe kiri imbere.
Ingabo za Sudani zimaze kugenzura iki?
Intsinzi zikomeye ziheruka ku ngabo za Leta zabereye muri North Kordofan, leta iri hagati muri Sudani ihuza umurwa mukuru Khartoum n’uduce two mu burengerazuba bw’igihugu.
Mu mpera za Nyakanga, ingabo za Sudani zatangaje ko zongeye kwigarurira Bara, Jabra al-Sheikh na Umm Sayala, ndetse n’ahandi hantu muri iyo leta.
Izo ntsinzi zanatumye ingabo zongera kugenzura umuhanda w’ubucuruzi n’ibicuruzwa byoherezwa mu mahanga uzwi nka Exports Road, uhuza Khartoum, unyuze Omdurman, n’umujyi wa El-Obeid, umurwa mukuru wa North Kordofan.
Nubwo ibi bidasobanuye ko ingabo za Leta zimaze kugenzura North Kordofan yose cyangwa akarere ka Kordofan muri rusange, bifite akamaro gakomeye mu ntambara.
Kugenzura uwo muhanda byongereye ubushobozi bw’ingabo za Leta bwo gushyira igitutu ku nzira RSF ikoresha mu kugeza ibikoresho n’abarwanyi ku rugamba.
Abava muri RSF bashobora kuba bagaragaza iki?
Mu gihe ingabo za Leta zikomeje kwagura ibikorwa byazo, RSF nayo iri guhura n’ikibazo cyo gutakaza bamwe mu bayobozi n’abarwanyi bayo.
Ku wa 20 Kanama, ingabo za Sudani zatangaje ko abantu bagera kuri 318, barimo abasirikare bane bafite amapeti y’ubuyobozi, binjiye mu ngabo za Leta. Bageze muri Northern State bari mu modoka zigera kuri 50 zitwara abarwanyi, nyuma baza kujyanwa i Omdurman.
Hari kandi andi matsinda y’abarwanyi n’abayobozi bo muri Kordofan na Khartoum bivugwa ko bavuye muri RSF bakiyunga ku ngabo za Leta. Muri bo harimo abantu 270, barimo abayobozi 21 bo ku rugamba, ndetse n’abandi barwanyi n’abayobozi bo mu gace ka Bara.
Ntabwo umubare w’abavuye muri RSF wonyine ari wo w’ingenzi. Icy’ingenzi ni igihe ibyo biri kubera.
Kwiyongera kw’abava muri RSF bishobora kuba bifitanye isano n’intsinzi ingabo za Leta zimaze kugira, ibibazo by’imbere muri uwo mutwe, ndetse n’igitutu cy’ingabo za Leta ku nzira RSF ikoresha mu kugeza ibikoresho ku rugamba.
Icyakora, ibi ntibihita bisobanura ko RSF iri hafi gusenyuka.
Ahubwo bishobora kugaragaza ko igitutu cyo ku rugamba kiri gutangira kugira ingaruka ku bumwe n’ubushobozi bwo gukomeza guhangana bw’uyu mutwe.
Niba uku kuva muri RSF gukomeje, cyane cyane abayobozi n’abarwanyi benshi bagatangira kubona ko imbaraga ziri guhindukira ku ruhande rw’ingabo za Leta, bishobora kugira ingaruka zikomeye ku hazaza h’intambara.
Kuki al-Burhan yatangiye gufungura inzira ya politiki?
Ibikorwa bya politiki bya General Abdel Fattah al-Burhan biri gukorwa mu gihe ingabo ayoboye nazo zikomeje ibikorwa bya gisirikare.
Ku wa 15 Kanama, al-Burhan yatangaje ko Leta izatanga ubudahangarwa bw’agateganyo ndetse n’ingwate mu by’amategeko, politiki n’umutekano ku bazitabira ibiganiro by’igihugu bizayoborwa n’urwego rw’igihugu rwigenga.
Yavuze ko imanza z’inshinjabyaha ziregwamo abazitabira ibyo biganiro zizahagarikwa mu gihe bazaba babigizemo uruhare, ariko uburenganzira bw’abatanze ibirego bukagumaho.
Al-Burhan yavuze ko igitekerezo cy’ibiganiro cyaturutse ku itsinda ry’Abanyasudani ryamwegereye risaba ko habaho ibiganiro by’igihugu.
Yavuze ko iryo tsinda ari ryo rizigenzamo ibiganiro kandi ko Leta itazagena ibyo biganiro cyangwa ibyemezo bizabivamo.
Yanasobanuye ko yatangiye kugirana ibiganiro n’amatsinda y’igihugu ashyigikiye Leta n’inzego zayo, kugira ngo agire uruhare mu kongera kubaka no kuzuza inzego za Leta, harimo n’inteko ishinga amategeko.
Ariko ibi ntibisobanuye ko al-Burhan ari kuva ku rugamba.
Yavuze ko atazemera icyo yise “amahoro adafite ishingiro”, yashyira ku butegetsi Mohamed Hamdan Dagalo uzwi nka Hemedti, uyobora RSF, n’abamushyigikiye.
Yanasabye ko inzira igana ku mahoro yabanziriza ko RSF ivana abarwanyi bayo mu mijyi kandi igashyirwa mu bice byagenwe.
Ku wa 21 Kanama, al-Burhan yongeye kuvuga ko imirwano izakomeza kugeza igihe icyo yise “ubwigomeke” buzaba burangiye. Yanavuze ko ingabo zikomeje guca inzira RSF ikoresha mu kugeza ibikoresho ku rugamba.
Yanze kandi amasezerano y’agahenge yatuma RSF ibona umwanya wo kwisuganya bushya, nubwo yavuze ko akomeje kuba ku ruhande rw’amahoro arambye kandi y’ubutabera ndetse n’ibiganiro by’igihugu bitarimo RSF.
Bityo, al-Burhan ntabwo ari uguhitamo hagati y’intambara na politiki.
Ahubwo arimo gukoresha inzira zombi icyarimwe: gukomeza igitutu cya gisirikare, mu gihe afungura inzira ya politiki avuga ko igomba kurinda Leta n’inzego zayo.
Ibyo Malik Agar avuga bisobanuye iki?
Malik Agar, Visi Perezida w’Inama y’Ubutegetsi y’Inzibacyuho ya Sudani, na we yagaragaje neza uko Leta ibona ibintu.
Mu kiganiro yagiranye na Al Jazeera ku wa 22 Kanama, Agar yavuze ko igisubizo gihari muri iki gihe ari igisirikare, keretse habonetse ibisabwa bihagije byatuma ibiganiro bitangira.
Yavuze ko RSF igomba kubanza kuva mu mijyi no mu bice bituwe n’abaturage mbere y’uko ibiganiro bitangira.
Icyakora, yashimangiye ko Leta ikomeje kwakira gahunda z’amahoro zishobora kurinda ubumwe bwa Sudani n’inzego za Leta.
Ku wa 23 Kanama, Agar yongeye kuvuga ko yizera ko ingabo za Leta zizatsinda, ariko ko intambara izarangira binyuze mu biganiro.
Yagaragaje kandi ko ikibazo cya Sudani gifite imizi yimbitse, irimo intege nke z’inzego za Leta ndetse no kuba abanyapolitiki barananiwe gucunga neza ubudasa bw’amoko, imico, imyemerere n’uturere bigize igihugu.
Ibi bigaragaza umurongo mugari wa Leta ya Sudani: gukomeza igitutu cya gisirikare, ariko ikirinda gufunga burundu umuryango w’ibiganiro.
Ese al-Burhan ashobora gukoresha intsinzi zo ku rugamba nk’imbaraga za politiki?
Intsinzi ingabo za Leta zimaze kugira muri North Kordofan yazihaye ubushobozi bukomeye ku muhanda w’ingenzi mu gihugu.
Kuvamo kw’abarwanyi n’abayobozi ba RSF na byo biri gutuma hibazwa niba ubushobozi bw’uyu mutwe bwo gukomeza kuba umwe butangiye kugabanuka.
Ariko RSF iracyafite ubushobozi bwo kurwana ku yindi mirongo y’urugamba, kandi ibice byinshi bya Sudani biracyari mu maboko y’impande zitandukanye.
Ni yo mpamvu ibiri kuba muri iki gihe bidakwiye gufatwa nk’ikimenyetso cy’uko ingabo za Leta zamaze gutsinda burundu.
Ahubwo bishobora kuba ari impinduka mu miterere y’intambara, zishobora gutuma uruhande rumwe rugira ijambo rikomeye kurusha urundi mu biganiro bizakurikiraho.
Ku ruhande rwa al-Burhan, inyungu ntizishingiye gusa ku bice by’igihugu ingabo ze zigaruriye.
Niba igitutu cya gisirikare gikomeje gutuma abarwanyi n’abayobozi ba RSF bayivamo, bishobora guha Leta amahirwe menshi yo kugena abazagira uruhare mu biganiro bya politiki ndetse n’amabwiriza azagenga ibiganiro bizakurikiraho.
Ku ruhande rwa RSF, ikibazo rero si ugukomeza gufata ibice by’igihugu gusa.
Ni no kurinda ubusugire n’ubumwe bw’umutwe wayo, kugira ngo igitutu cyo ku rugamba kitavamo ikibazo gikomeye cy’imbere.
Kugeza ubu, ibyo ntibiraba.
Kunanirwa ku rugamba ntibihita bivamo gutsindwa burundu muri politiki.
Intambara ya Sudani igana he?
Intsinzi ingabo za Sudani zimaze kugira muri North Kordofan ikomeje guhindura imiterere y’intambara, mu gihe abava muri RSF bakomeje kwiyongera.
Ariko ntibiraba gihamya y’uko hari uruhande rwamaze gutsinda intambara.
Ahubwo ibibera ku rugamba bishobora kuba bitangiye kugena uko icyiciro gikurikira cya politiki muri Sudani kizaba kimeze.
Ikibazo gikomeye ubu ni ukumenya niba RSF izashobora guhagarika abashaka kuyivamo no gukomeza kugira imbaraga mu biganiro, cyangwa niba igitutu cya gisirikare kizakomeza kongera ubushobozi bwa al-Burhan bwo kugena imiterere y’ibiganiro bya politiki bizakurikiraho.
Kugeza ubu, Sudani isa n’iri mu cyiciro aho intambara n’ibiganiro bya politiki biri kugenda icyarimwe, kandi uko imbaraga zizaba zingana ku rugamba bishobora kugira uruhare rukomeye mu kugena amahirwe y’impande zombi ku meza y’ibiganiro.
Rwandatribune.rw
