Ingabo za Etiyopiya zakoreraga mu butumwa bw’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe bwo gushyigikira no guteza imbere umutekano muri Somalia (AUSSOM), zavuye i Burhakaba.
Burhakaba ni umujyi w’ingenzi wo mu karere ka Bay, ukikijwe impande zose n’umutwe wa Al-Shabaab.
Izo ngabo zahaye inshingano zo gucunga umutekano Ingabo z’Igihugu cya Somalia.
Ibi bibaye nyuma y’imyaka hafi 12 ingabo za Etiyopiya zimaze muri ako gace.
Irihererekanywa ry’inshingano ribaye mu gihe AUSSOM ihanganye n’ikibazo gikomeye cyane cy’amafaranga, kurusha ibindi byose yigeze guhura na byo kuva yashyirwaho.
AUSSOM yatangaje ko, ku bufatanye n’Ibiro by’Umuryango w’Abibumbye bishinzwe gushyigikira ibikorwa muri Somalia (UNSOS), yashyikirije ku mugaragaro Ingabo z’Igihugu cya Somalia ikigo cyayo cya gisirikare kiri i Burhakaba.
Icyo kigo cyashyikirijwe Diviziyo ya 60 y’Ingabo z’Igihugu cya Somalia ku itariki ya 8 Kanama.
Icyo kigo cyari kimaze gukoreshwa kuva mu mwaka wa 2014 n’Ingabo z’Igihugu za Etiyopiya, zikaba zarakoraga mu buyobozi bwa Sector ya 3 ya AUSSOM.
AUSSOM yavuze ko irihererekanywa ry’inshingano ari intambwe iganisha Somalia ku kuba ku isonga mu kwicungira umutekano wayo.
Ibi bikaba biri muri gahunda yo guhererekanya buhoro buhoro inshingano z’umutekano zikava ku ngabo z’amahanga zikajya ku ngabo z’igihugu cya Somalia.
Burhakaba iherereye hafi kilometero 185 mu majyaruguru ashyira uburengerazuba bwa Mogadishu, umurwa mukuru wa Somalia.
Ikaba iherereye ku muhanda uhuza Mogadishu n’umujyi wa Baidoa, ari wo murwa mukuru w’agateganyo wa South West State.
Inzira zose zisohoka muri ako karere zigenzurwa n’umutwe wa Al-Shabaab.
Iyi miterere y’aho hantu yateje impungenge ko Burhakaba ishobora kugwa mu maboko y’abarwanyi, cyane cyane nyuma y’uko ingabo zari zimaze imyaka irenga icumi zihafite zigiyeyo.
Abayobozi ba Somalia bo muri ako karere bagaragaje amakenga ku kuba ingabo za Somalia zaba zifite ubushobozi buhagije bwo kuhacunga umutekano zonyine.
Hari kandi impungenge ko ukuhava kw’ingabo za Etiyopiya bishobora guhungabanya inzira zinyuzwamo ibikoresho n’ibindi bikenerwa n’ingabo za AUSSOM zisigaye muri ako gace.
Abanyamakuru bo muri Somalia batangaje ku mbuga nkoranyambaga ko ingabo za Etiyopiya zishinzwe kubungabunga amahoro zavuye muri ako gace mu ijoro,
Bikaba byarabaye mu masaha yakurikiyeho nyuma y’uko ikigo cya gisirikare giherejwe Ingabo za Somalia.
Bivugwa ko hari abayobozi bamwe ba Somalia baherekeje izo ngabo zisohoka, kubera gutinya ko abarwanyi bashobora kugaba igitero.
Somali Guardian yavuze ko itari yabashije kwigenzurira ubwayo ngo yemeze niba ayo makuru ari ukuri.
Andi makuru atandukanye avuga ko ingabo za Etiyopiya ziteganya kuva mu yindi mijyi myinshi yo mu karere ka Bay.
Iyo mijyi na yo ikaba iri mu bihe bisa n’ibya Burhakaba, aho ikikijwe cyangwa igoswe n’abarwanyi.
Radio Dalsan yatangaje ko ibi biri muri gahunda yo guhereza Ingabo za Somalia nibura indi mijyi itatu ikomeye mu byumweru biri imbere.
Guverinoma ya Somalia yasabye ko iyegura ry’ingabo z’amahanga ryongerwa imyaka ibiri, kugira ngo ritihutishwa.
Ariko ikibazo cy’ubuke bw’amafaranga AUSSOM ifite gituma iki cyifuzo cyo kongera iyo myaka ibiri kirushaho kugorana gushyirwa mu bikorwa.
Manda ya AUSSOM iriho ubu izarangira ku itariki ya 31 Ukuboza 2026,kugira ngo yongererwe, bisaba icyemezo cy’Inama y’Umutekano y’Umuryango w’Abibumbye ndetse n’amafaranga yo kuyitera inkunga, ariko kugeza ubu ayo mafaranga ntaraboneka.
Inama yari igamije gukemura iki kibazo ikaba yagaragaje ko ikibazo kigihari kandi gikomeye.
Ukuva i burhakaba kw’ingabo kubaye mu gihe hari ibiganiro n’isuzuma rikomeye ry’ibibazo bya dipolomasi byabereye i Kampala.
Inama ya kabiri idasanzwe y’ibihugu bitanga ingabo muri AUSSOM hamwe na Guverinoma ya Somalia yabereye i Kampala, umurwa mukuru wa Uganda, ku itariki ya 31 Nyakanga.
Iyi nama yabaye nyuma y’uko Intumwa za Leta Zunze Ubumwe za Amerika mu Muryango wa Afurika Yunze Ubumwe zibwiye Komisiyo ya AU ku itariki ya 1 Nyakanga
ko Leta Zunze Ubumwe za Amerika zitazashyigikira kongera manda y’
UNSOS ikaba ari urwego rw’Umuryango w’Abibumbye rutanga ubufasha bw’ibikoresho n’ibindi bikorwa bya tekiniki AUSSOM ikenera.
Amerika ntiyashakaga ko ubwo bufasha bukomeza kurenza manda iriho ubu, izarangira mu mpera za Ukuboza.
Amerika yavuze ko itazagira ikibazo niba manda ya AUSSOM ubwayo yongerwa.
Ariko yavuze ko izarwanya icyemezo cy’Inama y’Umutekano ya Loni cyaba kigamije gukomeza UNSOS.
Ibihugu bitanga ingabo muri AUSSOM — u Burundi, Djibouti, Misiri, Etiyopiya, Kenya na Uganda — byashyigikiye inyandiko isaba Inama y’Umutekano ya Loni kongera manda y’ubutumwa bwa AUSSOM hagati y’amezi 18 na 24.
Ariko Amani Africa, ikigo gikurikirana cyane ibijyanye n’amahoro n’umutekano muri Afurika, yavuze ko iyo gahunda itari iherekejwe na gahunda ifatika y’amafaranga cyangwa y’ibikoresho byo kuyishyigikira.
Umugaba Mukuru w’Ingabo za Uganda yakoresheje iyo nama asaba ko hashyirwaho ubundi buryo buyobowe n’Afurika bwo gukomeza ubutumwa.
Ubu buryo bukaba bwafasha AUSSOM gukomeza ibikorwa byayo nyuma ya 2026.
Ariko Amani Africa yavuze ko icyo gitekerezo gishingiye cyane ku kuba Amerika yahindura icyemezo cyayo, kandi kugeza ubu nta kimenyetso cyerekana ko Amerika iri hafi kugihindura.
Loni ikaba yatangiye gutegura kugurisha bimwe mu bikoresho n’imitungo yari ifite muri Somalia, bishobora kuba ikimenyetso cy’uko ibikorwa bimwe bigiye kugabanuka cyangwa kurangira.
Ikindi kimenyetso, kitagaragaye cyane ariko gifite icyo gisobanuye ku cyerekezo AUSSOM irimo gufata, cyagaragaye muri iki cyumweru giturutse kuri UNSOS ubwayo.
Ku itariki ya 6 Kanama, aho Ibiro bya Loni bishinzwe gushyigikira ibikorwa muri Somalia byashyize hanze itangazo risaba ibigo cyangwa abantu bafite ubushobozi,uruhushya rwo guteza cyamunara,kugaragaza ko bashishikajwe no gupigana kugira ngo bigurishe ku buryo bw’ubucuruzi umutungo munini wa Loni uri muri Somalia.
Harimo mudasobwa, telefoni n’ibindi bikoresho by’ikoranabuhanga.
Harimo kandi kontineri zitwarwamo cyangwa zibikwamo ibintu, ndetse n’iminara yo gucungiramo umutekano.
Harimo ibikoresho byo gutunganya amazi yanduye, imodoka n’amashanyarazi akoresha mazutu cyangwa ibindi bitanga amashanyarazi (generators).
Harimo kandi inyubako zikorwa mbere zikazanwa zigateranywa aho zigiye gukoreshwa, hamwe n’ibikoresho by’ubuvuzi n’ibyifashishwa muri laboratwari.
Amasezerano ya mbere yari kumara amezi atatu, ariko akaba ashobora kongerwa inshuro eshatu, buri nshuro ikaba y’amezi atatu.
Abashaka gutanga ubusabe bwo gukora icyo gikorwa bagombaga kuba babutanze bitarenze ku itariki ya 11 Kanama.
Kugeza ubu ntiharamenyekana neza niba umuvuduko Etiyopiya iri gukuramo ingabo zayo mu karere ka Bay warateguwe mu buryo bwihariye
cyangwa niba, nibura ku ruhande rumwe, ugamije gushyira igitutu kuri Leta Zunze Ubumwe za Amerika kugira ngo ihindure cyangwa isubiremo icyemezo cyayo mbere ya Ukuboza.
Abasesenguzi bakurikiranira hafi AUSSOM bavuga ko, niba Al-Shabaab itangiye kugaragara ifata cyangwa yigarurira imijyi yari yarakuweho
mu bice byo mu majyepfo no hagati muri Somalia, mu gihe ingabo mpuzamahanga zikomeje kuva muri ibyo bice
Guverinoma ya Trump ishobora kwisanga ihatirwa kongera kugira uruhare runini mu bibazo by’umutekano wa Somalia, kandi kugeza ubu yari yaragerageje kwirinda kugira uruhare rwimbitse muri ibyo bibazo.
BARAKA Esther
Rwandatribune.rw
